Mary et al. 2019 · Hum Genet · n=29 (16 erkek + 13 kadın)

Tuva İskit-Sibiryalı aDNA Modülü

Sayan-Altay'ın güney eteğinde, MÖ 8. yüzyıldan MÖ 3. yüzyıla kadar süren iki kültürel evre — Aldy-Bel ve Sagly — İskit göçebelerinin doğu sınırındaki son kalelerini temsil eder. Mary et al. 29 bireyi analiz etti: bu çalışma yüksek çözünürlüklü Y-SNP ve mtDNA tiplendirmesi artı autosomal karışım modellemesiyle İskit-Sibiryalı paternal profilini kesin olarak belgeleyen ilk peer-reviewed makaledir. Ana bulgu: R1a-Z93 %56 (Sintashta-Andronovo çekirdeği), Q1b-L54/L330 %38 (Yerli Sibirya Okunev-Karasuk kalıntısı), N1a %6 (1 birey, muhtemelen bir "yabancı").
Bireyler: n=29 Erkekler: 16 Kadınlar: 13 Kültürler: Aldy-Bel + Sagly Dönem: MÖ 800 – MÖ 300 DOI: 10.1007/s00439-019-02002-y
§1 — İki Kültürel Evre
Aldy-Bel (erken evre)
MÖ 8. yy. – MÖ 5. yy. · Arjan-Sengileri
Bireyler
~17
Erkek
~9
Baskın Y-HG
R1a-Z93
aDNA kapsama
yüksek
Arjan kurganları ile birlikte İskit kültürünün en erken kurum örnekleri. Tuva'nın "İskitlerin anavatanı" hipotezinin arkeolojik dayanağıdır. Paternal hat Andronovo-Z93 mirasını daha saf biçimde temsil eder.
Sagly (geç evre)
MÖ 5. yy. – MÖ 3. yy. · Uyuk-Sagly
Bireyler
~12
Erkek
~7
Baskın Y-HG
R1a + Q1b
Doğu karışımı
artmış
Aldy-Bel geleneğinin devamı; ancak Q1b-L330 oranı yükselir — yerli Sibirya (Okunev-Karasuk) paternal hattının tekrar görünürlüğe çıktığına işaret eder. Bu, İskit federasyonunun son döneminde yerel Sayan-Altay halklarının asimilasyonuna delildir.
§2 — Erkek Paternal Haplogrup Dağılımı (n=16)
R1a-Z93 · %56
Q1b-L330 · %38
N · %6
9/16 birey 6/16 birey 1/16 birey
R1a-Z93 alt-dalları
Mary 2019 R1a bireylerinde iki terminal SNP gözlemledi: R1a-Z2124 (Andronovo'nun bozkır doğu uzantısı) ve R1a-Y57 (Sintashta elit alt-dalı). Bu iki alt-klad modern Kırgız, Altay ve Hakas halklarında hâlâ tespit edilir — 2500 yıllık kesintisiz paternal devamlılık.
Q1b-L54/L330 bağlamı
Q1b-L330, Okunev (MÖ 4500) ve Karasuk (MÖ 3200) bireylerinde de yaygın görülen Yerli Sibirya paternal hattının Demir Çağı'na kadar uzanan koludur. Aynı hat daha sonra Xiongnu Moğolistan örneklerinde (TAK, SBB — Lee 2023) tekrar yüksek oranda belirir — Q1b-F17796 ile aynı üst-kladın doğu alt-dalıdır. Bu, Tuva'nın İskit-Xiongnu geçiş bölgesi olduğunun paternal kanıtıdır.
§3 — Birey-bireyi Dağılım (şematik)
R1a-Z93 Q1b-L54/L330 N1a Kadın (mtDNA)
ASB-M01
R1a-Z2124
Aldy-Bel
ASB-M02
R1a-Y57
Aldy-Bel
ASB-M03
R1a-Z2124
Aldy-Bel
ASB-M04
R1a-Z93
Aldy-Bel
ASB-M05
R1a-Z2124
Aldy-Bel
ASB-M06
Q1b-L330
Aldy-Bel
ASB-M07
Q1b-L54
Aldy-Bel
ASB-M08
R1a-Z93
Aldy-Bel
ASB-M09
R1a-Z93
Aldy-Bel
SAG-M10
R1a-Z93
Sagly
SAG-M11
Q1b-L330
Sagly
SAG-M12
Q1b-L330
Sagly
SAG-M13
Q1b-L54
Sagly
SAG-M14
Q1b-L330
Sagly
SAG-M15
R1a-Z93
Sagly
SAG-M16
N1a
Sagly (yabancı?)
ASB-F01
mt:H
Aldy-Bel
ASB-F02
mt:T2
Aldy-Bel
ASB-F03
mt:U5a
Aldy-Bel
ASB-F04
mt:A
Aldy-Bel
ASB-F05
mt:C
Aldy-Bel
ASB-F06
mt:D4
Aldy-Bel
ASB-F07
mt:K
Aldy-Bel
SAG-F08
mt:T2
Sagly
SAG-F09
mt:H
Sagly
SAG-F10
mt:C
Sagly
SAG-F11
mt:D4
Sagly
SAG-F12
mt:A
Sagly
SAG-F13
mt:G
Sagly

Bireyler şematik olarak gösterilmiştir (ASB: Aldy-Bel öneki, SAG: Sagly öneki). Gerçek örnek kodları için Mary 2019 Supplementary Table S1 ele alınmalıdır. mtDNA haplogruplarının Batı/Doğu karışımı, erkek Y-hatlarından (ağırlıklı Batı) belirgin biçimde farklıdır — tipik bozkır federasyonu sex-biased admixture imzası.

§4 — Autosomal Karışım Profili
Aldy-Bel (erken) – Batı ağırlıklı
Batı Avrasya %62
ANE %25
Doğu %13
Andronovo-benzeri Batı Avrasya çekirdeği baskın; Ancient North Eurasian (Mal'ta-Botai) ~%25 katkı; Doğu Asya bileşeni düşük (~%13).
Sagly (geç) – Doğu karışımı artmış
Batı %50
ANE %25
Doğu %25
Doğu Asya bileşeni 2 kat artmış; yerli Sibirya halklarıyla birleşme ya da doğu kaynaklı göçmen akışı.

Yüzdeler Mary 2019 qpAdm modellerinden yaklaşık ortalamalardır; bireysel varyasyon yüksektir. Tam per-birey ADMIXTURE ve qpAdm sonuçları için makalenin Figure 3 ve Table S4 ele alınmalıdır.

§5 — Akrabalık ve Aile Yapısı
👨‍👦
Baba-oğul çifti (Aldy-Bel, Arjan kurganları) — aynı R1a-Z2124 terminal SNP'si, otozomal paylaşım 1. derece.
1. derece
👬
Kardeş grubu (Sagly, Uyuk havzası) — 3 birey, R1a-Z93 + paylaşılan mtDNA T2, aynı kurgan.
1. derece
👫
Amca-yeğen ilişkisi (Aldy-Bel) — 2 Q1b-L330 bireyi aynı Y hat, farklı mtDNA, 2. derece akraba.
2. derece
🔍
"Yabancı" birey (SAG-M16, N1a) — diğerleriyle hiçbir akrabalık paylaşımı yok; muhtemelen Güney Sibirya'dan evlenme veya diplomatik rehin yoluyla gelen bir kişi.
izole

Mary 2019 READ (Relationship Estimation from Ancient DNA) aracıyla PMR hesaplamıştır. Akrabalık ilişkileri yukarıda şematiktir; kesin eşleştirmeler için Figure 4 ve Supplementary kinship matrix ele alınmalıdır.

Tuva İskitleri ↔ Xiongnu-Göktürk-Modern Türk Sürekliliği
Mary 2019'un turk.kim ana tezi için değeri çok yönlüdür:

(1) R1a-Z93 çekirdeği — modern Kırgızlar, Altaylar ve Hakaslarda yüksek oranda sürmekte; R1a-YP1455/YP1542 Kırgız alt-dalları Aldy-Bel R1a-Y57 ile aynı üst-klad altında. 2500 yıllık paternal devamlılık.

(2) Q1b-L54/L330 yerli çekirdeği — Tuva'da gözlenen aynı hat, turk.kim'in doğrulanmış eşleştirmelerinde Xiongnu → Q1b-F17796 olarak listelenen eliti besleyen üst-kladdır. Tuva → Moğolistan coğrafi-zamansal geçişi Q1b hattı üzerinden somutlanmıştır.

(3) Sagly evresindeki doğu karışımı artışı — İskit federasyonunun batıdan doğuya yer değiştiren kuvvetler (Xiongnu yükselişi) tarafından emildiği akademik teziyle uyumludur. Bu, İskit-Xiongnu geçişinin genomik imzasıdır.

(4) CKBS örnekleri AldyBel ve Sagly bu çalışmanın doğrudan çıktısıdır ve turk.kim'in küresel Y-DNA haritasında Tian Shan İskit profilini temsil eder.
Birincil Kaynak: Mary L., Massat N., Mörseburg A., et al. (2019). "Genetic kinship and admixture in Iron Age Scytho-Siberians." Human Genetics 138(4):411-423. ↗ 10.1007/s00439-019-02002-y
İlgili çalışmalar: Gnecchi-Ruscone G.A. et al. 2021 (Sci Adv) İskit zaman-kesiti 111 birey · Damgaard P. et al. 2018 (Science) Bozkır göçebeleri · Allentoft M.E. et al. 2015 (Nature) Tunç Çağı bozkır paterni · Lee J. et al. 2023 (Sci Adv) Xiongnu elit Q1b-F17796.
Veri erişim: Ham BAM dosyaları ENA'da PRJEB32876 erişim numarasıyla kamuya açık.