Modül 02
Antik DNA çalışmaları (Jeong 2020, Ning 2020) ve TGP bulguları, geleneksel "Batı Avrasya / Doğu Avrasya" ikili sınıflandırmasının yetersiz olduğunu göstermiştir. J2 ve R1a-Z93 artık yalnızca "yerel substrat" veya "İrani miras" olarak sınıflandırılamaz — Xiongnu ve Göktürk antik DNA'sında doğrudan tespit edilmişlerdir.
Birincil Türk imza haplogrupları yalnızca C2, N, Q ve O ile sınırlı değildir. Antik DNA bulguları (Jeong 2020, Ning 2020) ve Turkish Genomics Project verileri, R1a-Z93 ve J2'nin Orta Asya alt dallarının (J-PH1795 gibi) da bozkır Türk çekirdeğine dahil olduğunu göstermiştir. Göktürk bireylerinin 6/9'u J2, Xiongnu'da R1a-Z93 mevcut — bu haplogrupları "Batı Avrasya / yerel katman" saymak bilimsel olarak hatalıdır.
Bozkır halklarının en belirgin haplogrubu. Zeng et al. 2025: Tuzovskie Bugry'de (MÖ 3900) C2a1a baskın. Yassı Taş Mezar (MÖ 1300) → Xiongnu → Göktürk → modern Türk halklarında kesintisiz süreklilik. Cengiz Han hattı (C2-M401) bu alt daldan gelir.
Türk ve Ural dilli halkların paylaştığı haplogrup. Zeng 2025: Ob Neolitik'te (MÖ 6500) N — en eski Sibirya kaydı. N-F4205 Xiongnu'da ve 750 yıl sonra Avarlarında bulunmuş — aynı alt dal, 7.000 km mesafe. Yakutlarda %90, Çuvaşlarda %25, bazı Anadolu köylerinde %25'e ulaşır.
Zeng 2025: Firsovo'da (MÖ 5600) 8/10 birey Q1a2a. Ulaanzuukh (MÖ 1200) Q-FT9308 → Yassı Taş Mezar Q-M120 → Xiongnu Q-BZ180 — Türk çekirdeğinin en eski izlenebilir hattı. Tuvalılarda %30, Türkmenlerde %14. Anadolu'da Afşar köylerinde %13.
R1a'nın Z93 alt dalı, Avrupa'daki Z282'den farklıdır ve Andronovo-Sintaşta bozkır kültürlerinden gelir. Xiongnu'da R1a-Z93 tespit edilmiştir — İskit/Pazyryk dünyası üzerinden Türk gen havuzuna katılmıştır. Kırgızlarda %30. Bu hat "İran mirası" değil, Andronovo bozkırında Türk ve İrani halkların ortak atasından gelen paylaşılan bozkır mirasıdır.
J2'nin Neolitik Anadolu mirası olduğu varsayımı artık yetersizdir. Göktürk aDNA'sında 9 bireyin 6'sı J2 (Ning et al. 2020). TGP + Nature EJHG (s41431-021-01026-1): Osmanlı Hanedanı J-PH1795 — iki bağımsız soy hattından doğrulanmış — Orta Asya'ya özgü J2 alt dalı. Özbekistan'da J2 %30. J2'nin bazı alt dalları binlerce yıldır Orta Asya'da bağımsız olarak yayılmaktaydı ve Türk göçüyle Anadolu'ya taşınmıştır.
Doğu Asya'nın baskın haplogrubu. Xiongnu O2-M122, Göktürk'te 2/9 birey O2 taşır. Kars et al. (2021) C ile birlikte Orta Asya belirteci olarak kullanmıştır. Anadolu'da ~%0,5.
Kafkasya ve Anadolu'nun Neolitik çiftçi hattı. Barcın Neolitik'te (MÖ 6500) ve LBK Avrupa'da tespit. Ötzi (Buz Adamı) G2a idi. Anadolu'da %11.
J2'nin Anadolu'ya özgü alt dalları Neolitik tarım devrimiyle yayılmıştır. Barcın Neolitik'te J2 mevcuttur. Anadolu'daki toplam %24 J2'nin çoğunluğu bu katmandandır — ancak alt dal analizi yapılmadan Orta Asya J2 ile ayrımı mümkün değildir.
Neolitik göçlerle Anadolu ve Akdeniz'e yayılmış. Anadolu'da %10.
Anadolu'daki R1b büyük ölçüde Neolitik/Kalkolitik katmandan gelir — Lazaridis et al. (2022) Anadolu'nun Yamnaya etkisinden neredeyse hiç etkilenmediğini göstermiştir. Anadolu'da %15.
Avrupa Mezolitik avcı-toplayıcı mirası. Kars et al. (2021): TR-B (Balkan kökenli) bireylerde I2a %20 — Osmanlı döneminde Balkanlardan göç.
| Halk | C2 | N | O | Q | R1a* | J2* | Diğer | Türk çekirdek |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Yakutlar | 3% | 90% | — | 1% | 2% | — | 4% | ~96% |
| Kazaklar | 60% | 4% | 8% | 4% | 6% | 5% | 13% | ~87% |
| Kırgızlar | 40% | 3% | 6% | 2% | 30% | 4% | 15% | ~85% |
| Tuvalılar | 15% | 16% | 3% | 30% | 8% | — | 28% | ~72% |
| Türkmenler | 5% | 3% | — | 14% | 12% | 8% | 58% | ~42% |
| Azerbaycan Türkleri | 1% | 2% | — | 1% | 7% | 20% | 69% | ~31% |
| Anadolu Türkleri | 1-2% | 3-4% | 0.5% | 2% | ~5%† | ~5%† | 84% | ~16%† |
| Oğuz köyleri (max) | 5-10% | 25% | — | 13% | ~10% | ~15% | 27% | ~73% |
R1a* = R1a-Z93 bozkır dalı · J2* = Orta Asya alt dalları (J-PH1795 vb.) · Kaynak: Cinnioğlu 2004, Kars 2021, Turkic DNA Project, TGP
İspanyol ve Portekiz sömürgecileri büyük çoğunlukla erkekti. Yerli kadınlarla evlendiler/birlikte oldular. Sonuç: Y-DNA Avrupalı, mtDNA yerli.
Viking erkekler İrlanda ve İskoçya'dan kadınları kaçırarak İzlanda'ya getirdi. Sonuç: Y-DNA İskandinav, mtDNA İngiliz Adaları kökenli.
Oğuz Türk göçü erkek ağırlıklı bir askeri hareketti. Anadolu'nun yerli kadın popülasyonuyla evlilik yoluyla karıştılar.
Yamnaya bozkır göçmenlerinin Avrupa'ya girişinde Y-DNA neredeyse tamamen değişti ama mtDNA büyük ölçüde korundu.
Nadir durum: Mezolitik avcı-toplayıcı topluluklar hem Y-DNA hem mtDNA'da benzer oranlarda hayatta kaldılar.